Peron Ekspertów: Paweł Rydzyński
Paweł Rydzyński
Prezes Stowarzyszenia Ekonomiki Transportu. Związany z branżą doradczą od 2008 r. Publicysta transportowy (związany z wydawnictwem „Rynek Kolejowy” od początku jego istnienia). Główne zainteresowania – transport pasażerski, w tym integracja różnych podsystemów transportu, wykluczenie komunikacyjne. Równolegle – związany z sektorem ochrony zdrowia (Fundacja StwardnienieRozsiane.Info).
Jak ocenia Pan obecny poziom przygotowania Polski do liberalizacji rynku kolejowych przewozów pasażerskich?
Kiepsko. Poza przetargiem w województwie kujawsko-pomorskim w 2007 r., czyli już prawie 20 lat temu, w zasadzie trudno wskazać przetarg na realizację przewozów kolejowych, o którym można powiedzieć, że nie faworyzował dotychczasowych przewoźników.
Jakie są największe bariery wejścia dla nowych przewoźników na polski rynek kolejowy?
Duża niechęć organizatorów do tworzenia warunków w przetargach ułatwiających wchodzenie nowych przewoźników. Jednocześnie istotną barierą jest bardzo czasochłonny proces uzyskiwania zgody na realizację przewozów w trybie „otwartego dostępu”.
Jak powinna wyglądać równowaga między segmentem PSC (usługi publiczne) a open access (dostęp komercyjny)?
Zrozumiałe jest dążenie organizatorów posiadających własne spółki przewozowe, którzy latami budowali te spółki (często ogromnym wysiłkiem finansowym), że nieszczególnie chcą dopuszczać kogoś nowego do tego rynku. Dobrym balansem byłaby sytuacja znana z komunikacji miejskiej: „swoi” przewoźnicy stanowią trzon, a „prywaciarze” obsługują jakąś część rynku (np. 20–30%). Myślę, że dla małych przewoźników szansą będzie, jeśli przyszłe przetargi kolejowe w województwach będą dzielone na małe pakiety. Zorganizować obsługę 2-3 linii będzie łatwiej niż wejść z obsługą np. do połowy województwa.
Co konkretnie zyska pasażer na liberalizacji i w jakim horyzoncie czasowym?
Szczerze mówiąc to mam nadzieję, że na kolei dojdziemy kiedyś do sytuacji, że pasażer w ogóle nie będzie zastanawiał się, czy jedzie pociągiem przewoźnika X czy Y. Dokładnie tak jak jest w komunikacji miejskiej: w wielu miastach obsługę linii realizuje kilku czy nawet więcej przewoźników, a pasażerowie często nie mają o tym pojęcia. Rolą organizatora jest dbałość o ujednolicenie standardów oraz ich ścisłe egzekwowanie. I te standardy pasażer powinien zyskać w zakresie przewozów PSC. W zakresie otwartego dostępu – tam będzie oczywiście zyskiwał nowe połączenia oraz walkę cenową (również pomiędzy segmentem PSC i „prywaciarzami”).
Z doświadczeń którego kraju europejskiego Polska powinna się najbardziej uczyć i dlaczego?
Czechy, w drugiej kolejności Niemcy. Koszula geograficznie bliska ciału i znakomite doświadczenia nierewolucyjnego liberalizowania rynku, przy jednoczesnym utrzymywaniu dużego znaczenia „tradycyjnych” przewoźników (celowo omijam słowo „zasiedziałych” – nie znoszę go).
Gdyby miał Pan wskazać JEDNĄ najważniejszą decyzję, którą należy podjąć w 2026 roku, co by to było?
Organizatorzy planujący przetargi w perspektywie do 2030 r. powinni opublikować plany – w zakresie planowanej długości kontraktów, podziału „swojego” rynku na pakiety oraz planowanej pracy eksploatacyjnej, a optymalnie również – zarysu rozkładu jazdy. I to w skali całej sieci organizatora, żeby nawet w przypadku wyboru kilku operatorów nie było tak, że każdy sobie rzepkę skrobie. Dla pasażera oferta kolejowa ma być wspólna, bez względu czy przesiada się pomiędzy pociągami tego samego operatora, czy kontynuuje podróż z innym operatorem.
Pytanie specjalistyczne – „bonusowe”: Jak rozwiązać problem przepustowości?”
Natychmiast przeprowadzić (przez lub na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury) szczegółową analizę problemów z przepustowością na podstawie: A. Danych PKP PLK dot. wykorzystania przepustowości; B. Wszelkich studiów przypadku z ostatnich lat, dotyczących np. odrzucenia wniosków rozkładowych w wyniku wyczerpanej przepustowości, ale też przydzielenia slotów w zupełnie innych godzinach niż te, o które wnioskowali aplikanci do rozkładu.
Do analizy dołączyć dane (wyniki badań ankietowych) od organizatorów transportu (umowy PSC), przewoźników realizujących bądź planujących realizację przewozów w otwartym dostępie, a także przewoźników towarowych dotyczących planów przewozowych na kolejne lata oraz ich opinii nt. kluczowych problemów związanych z przepustowością sieci.
Na podstawie powyższego, sporządzić ranking kluczowych inwestycji i innych działań w takim zakresie jak przede wszystkim: A. Dobudowa nowych torów szlakowych; alternatywnie – dobudowa nowych odcinków linii kolejowych, mogących stanowić alternatywę do obecnych wąskich gardeł; B. Rozbudowa i przebudowa układów stacyjnych, tam gdzie stanowią one wąskie gardła; C. Rozwój / montaż urządzeń SRK podnoszących przepustowość.
Na tej podstawie, dokonać ewentualnej korekty priorytetów inwestycyjnych.
Z kompletnie niezrozumiałego dla mnie powodu, temat wyczerpującej się przepustowości nie stanowi istotnego elementu dyskursu w zakresie problemów kolei w Polsce. To rozumie branża, ale nie trafia to w ogóle np. do polityków. Modernizacje dworców są efektowne i na pewno poprawiają wizerunek kolei, ale przepustowości nie poprawiają. „Złote klamki” na lokalnych liniach też nie. Inwestycji poprawiających przepustowość na krytycznych odcinkach było w ostatnich latach jak na lekarstwo. Nadal zresztą, mimo toczących się obecnie prac w aglomeracji śląskiej czy warszawskiej, jest ich za mało. Jeśli nie weźmiemy się za ten problem poważnie, to za kilkanaście lat na opłotkach aglomeracji utkną nam albo KDP, albo pociągi „osobowe” (albo jedne i drugie). A towarowe będą stały przed wjazdem do aglomeracji już nie 15, tylko 20 godzin na dobę. Przez nierozwiązanie problemu z przepustowością kolej może zmarnować ogromną w tym momencie szansę na dalszy wzrost swojego znaczenia.
Peron Ekspertów
16.11.2026 | Peron Ekspertów
Peron Ekspertów. Aneta Wierzbicka: czas, konsekwencja i stabilne rozwiązania systemowe
„(…) Polska ma już wiele elementów niezbędnych do dalszej liberalizacji rynku kolejowych przewozów pasażerskich, ale nadal istnieją istotne bariery systemowe, finansowe i organizacyjne.” – w cyklu Peron Ekspertów głos oddaliśmy p. Anecie Wierzbickiej.
Więcej
14.10.2026 | Peron Ekspertów
Peron Ekspertów. Dr Robert Czerniak: najpierw odporność systemu, potem pełna konkurencja
„W mojej ocenie pasażer będzie głównym beneficjentem liberalizacji rynku kolejowych przewozów pasażerskich, jednak korzyści te będą pojawiały się stopniowo i będą uzależnione od sposobu wdrażania zmian” – w cyklu Peron Ekspertów głos oddaliśmy dr. Robertowi Czerniakowi.
Więcej
18.09.2026 | Peron Ekspertów
Prof. P. Niedzielski: Szanse i bariery liberalizacji rynku kolejowego
Jak ocenia obecny poziom przygotowania Polski do otwarcia rynku kolejowego prof. dr hab. Piotr Niedzielski? Przeczytaj wywiad o największych barierach dla przewoźników i korzyściach dla pasażerów.
Więcej
12.08.2026 | Peron Ekspertów
Rynek kolejowy przed zmianami. Ekspert o liberalizacji przewozów pasażerskich
Liberalizacja rynku kolejowych przewozów pasażerskich w Polsce może zmienić sposób organizacji transportu regionalnego, zasady konkurencji między przewoźnikami oraz jakość usług dla pasażerów. W rozmowie eksperckiej omawiamy bariery wejścia na rynek, rolę umów PSC i open access oraz warunki skutecznego otwarcia rynku kolejowego.
Więcej