Peron Ekspertów: Andrzej Massel
Dr hab. inż. Andrzej Massel
Polski inżynier, wykładowca akademicki, naukowiec z zakresu kolejnictwa, w latach 2010–2013 podsekretarz stanu w resortach związanych z infrastrukturą, w latach 2005–2010 i 2014–2022 zastępca dyrektora, a od 2022 dyrektor Instytutu Kolejnictwa.
OtwartaKolej: Jak ocenia Pan obecny poziom przygotowania Polski do liberalizacji rynku kolejowych przewozów pasażerskich?
Andrzej Massel: Liberalizacja przewozów pasażerskich jest już faktem. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że polskie instytucje i podmioty rynku kolejowego, przede wszystkim UTK jako organ regulacji rynku i PKP PLK jako zarządca infrastruktury, muszą się mierzyć z wejściem nowych graczy, działających asertywnie (a niekiedy wręcz agresywnie) i wykorzystujących rożne środki prawne. Największe problemy będą występowały przy przydziale przepustowości na najbardziej obciążonych odcinkach linii kolejowych, szczególnie w warunkach robót inwestycyjnych.
Jakie są największe bariery wejścia dla nowych przewoźników na polski rynek kolejowy?
Wejście nowego podmiotu na rynek przewozów kolejowych wiąże się z koniecznością dysponowania kluczowymi zasobami: taborem trakcyjnym i wagonowym, dostępem do obiektów zaplecza technicznego i, przede wszystkim, zasobami ludzkimi o odpowiednich kwalifikacjach. Doświadczenia przewoźników rozpoczynających lub rozszerzających swoją działalność w Polsce wskazują, że największym problemem jest właśnie rekrutacja personelu, przede wszystkim maszynistów oraz kierowników pociągów.
Jak powinna wyglądać równowaga między segmentem PSC (usługi publiczne) a open access (dostęp komercyjny)?
W celu zapewnienia spójności usług w skali sieciowej (a nie tylko pojedynczych linii) podstawą systemu krajowych i regionalnych połączeń kolejowych powinny być usługi kontraktowane w ramach obowiązku służby publicznej (PSC). Można sobie nawet wyobrazić sytuację, że w ramach PSC obsługiwane są również połączenia między największymi miastami. W odniesieniu do takich połączeń (kontraktowanych w trybie konkurencyjnym) dotacja mogłaby być bardzo niewielka, albo wręcz ujemna. Inspirujący może być tu przykład franszyz typu „premium” w Wielkiej Brytanii. Takie podejście można streścić hasłem: konkurencja TAK, ale rozumiana jako „konkurencja o rynek” (konkurencja o linię).
Usługi typu open access mogłyby być realizowane przede wszystkim na liniach dużych prędkości (takie dzieje się na przykład we Włoszech oraz w Hiszpanii).
Co konkretnie zyska pasażer na liberalizacji i w jakim horyzoncie czasowym?
Przestrzegałbym przez nadmiernymi oczekiwaniami. Kontraktowanie usług PSC w trybie przetargowym prawdopodobnie doprowadzi do zmniejszenia kosztów tych usług ponoszonych przez ich organizatorów (szerzej: stronę publiczną) i do poprawy ich efektywności. Doświadczenia niektórych krajów europejskich wskazują jednak, że liberalizacja nie zawsze wiąże się z poprawą jakości usług. Ryzyka wiążą się z defragmentacją systemu połączeń, z koniecznością nabywania osobnych biletów na poszczególne odcinki podróży, które dotychczas można było przejechać na jednym bilecie.
Również otwarcie rynku połączeń komercyjnych może przynieść korzyści dla pasażerów w postaci większej liczby połączeń, jednak zapewne kosztem jakości, tak jak się to stało w sektorze lotniczym po wejściu tzw. przewoźników niskokosztowych. Ponadto wskutek dodatkowego obciążenia infrastruktury pogorszeniu ulegnie zapewne punktualność (patrz przykład czeski, zwłaszcza na ciągu Praga – Ostrawa).
Z doświadczeń którego kraju europejskiego Polska powinna się najbardziej uczyć i dlaczego?
W celu zapewnienia dobrej jakości usług warto korzystać z doświadczeń krajów posiadających najlepiej funkcjonujące systemy kolejowych przewozów pasażerskich. Przykład Szwajcarii pokazuje, że mimo obecności wielu podmiotów na rynku, jest możliwa taka integracja ich usług, że pasażer nie musi nawet zastanawiać się, pociągiem którego przewoźnika podróżuje w danym momencie. Na poszczególnych odcinkach pociągi kursują z bardzo atrakcyjnymi częstotliwościami, np. co 30 lub co 60 minut a integracja rozkładów jazdy na węzłach jest wzorcowa.
Gdyby miał Pan wskazać JEDNĄ najważniejszą decyzję, którą należy podjąć w 2026 roku, co by to było?
W warunkach postępującej liberalizacji rynku kluczowe znaczenie będzie miało zapewnienie stabilnego kursowania pociągów pasażerskich kursujących w układzie cyklicznym, ze stałymi końcówkami minutowymi, w jednakowych odstępach czasowych i ze skomunikowaniami na stacjach węzłowych – docelowo w ramach Horyzontalnego Rozkładu Jazdy. Dlatego niezbędna wydaje się zmiana w rozporządzeniu w sprawie udostępniania infrastruktury kolejowej, przyznająca priorytet przy trasowaniu pociągom pasażerskim (organizowanym zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym) kursującym cyklicznie, na przykład co 30, co 60 lub co 120 minut. Nie można dopuścić do sytuacji, by przyznawane różnym przewoźnikom decyzje o otwartym dostępie zablokowały proces porządkowania i strukturyzowania sieci połączeń PSC w kraju i w regionach.
Na koniec pytanie bonusowe: Jak rozwiązać problem przepustowości?
Polska sieć kolejowa jest coraz bardziej obciążona przejazdami pociągów pasażerskich. W 2025 roku praca eksploatacyjna w ruchu pasażerskim osiągnęła 225,3 mln pociągokilometrów, co w przeliczeniu na 1 km sieci daje wartość 31,4 pockm/km. Jest to znacząco więcej niż w roku 1990 (ok 24 pockm/km). Co więcej, sieć jest obciążona bardzo nierównomiernie i w naturalny sposób uwidaczniają się „wąskie gardła”. Są to głównie odcinki w obszarze ciążenia największych aglomeracji: Warszawy, Poznania, Wrocławia, Krakowa i Trójmiasta. Ponadto takimi „wąskimi gardłami” są odcinki jednotorowe na głównych liniach kolejowych, na przykład Zgierz – Kutno, Strzelin – Kamieniec Ząbkowicki, Legnica – Rudna Gwizdanów. Najbardziej skutecznym rozwiązaniem problemów z przepustowością (oraz z płynnością ruchu) jest oczywiście budowa nowych torów lub par torów. Takie inwestycje powinny uzyskać absolutny priorytet, bowiem służą one rozwiązaniu problemów już występujących, a nie takich, które dopiero mogą się pojawić. Niekiedy pewną poprawę może dać zabudowa nowych urządzeń sterowania, w szczególności blokad samoczynnych, jednak na wielu obciążonych odcinkach takie blokady już funkcjonują. Rozwiązaniem możliwym do zastosowania w krótkim i średnim horyzoncie czasowym mogą być zmiany organizacyjne, na przykład zwiększanie zdolności przewozowej poprzez zastosowanie bardziej pojemnych składów, ale bez zwiększania liczby pociągów.
Peron Ekspertów
16.11.2026 | Peron Ekspertów
Peron Ekspertów. Aneta Wierzbicka: czas, konsekwencja i stabilne rozwiązania systemowe
„(…) Polska ma już wiele elementów niezbędnych do dalszej liberalizacji rynku kolejowych przewozów pasażerskich, ale nadal istnieją istotne bariery systemowe, finansowe i organizacyjne.” – w cyklu Peron Ekspertów głos oddaliśmy p. Anecie Wierzbickiej.
Więcej
14.10.2026 | Peron Ekspertów
Peron Ekspertów. Dr Robert Czerniak: najpierw odporność systemu, potem pełna konkurencja
„W mojej ocenie pasażer będzie głównym beneficjentem liberalizacji rynku kolejowych przewozów pasażerskich, jednak korzyści te będą pojawiały się stopniowo i będą uzależnione od sposobu wdrażania zmian” – w cyklu Peron Ekspertów głos oddaliśmy dr. Robertowi Czerniakowi.
Więcej
18.09.2026 | Peron Ekspertów
Prof. P. Niedzielski: Szanse i bariery liberalizacji rynku kolejowego
Jak ocenia obecny poziom przygotowania Polski do otwarcia rynku kolejowego prof. dr hab. Piotr Niedzielski? Przeczytaj wywiad o największych barierach dla przewoźników i korzyściach dla pasażerów.
Więcej
12.08.2026 | Peron Ekspertów
Rynek kolejowy przed zmianami. Ekspert o liberalizacji przewozów pasażerskich
Liberalizacja rynku kolejowych przewozów pasażerskich w Polsce może zmienić sposób organizacji transportu regionalnego, zasady konkurencji między przewoźnikami oraz jakość usług dla pasażerów. W rozmowie eksperckiej omawiamy bariery wejścia na rynek, rolę umów PSC i open access oraz warunki skutecznego otwarcia rynku kolejowego.
Więcej