Otwarta kolej, czyli co zmieni się na naszych torach po IV Pakiecie Kolejowym?

Kolej pasażerska w Polsce, do niedawna większości z nas kojarzyła się z marką PKP. Obraz ten stopniowo zmieniał się dzięki m.in. powstającym kolejowym spółkom samorządowym, które obsługują województwa, na terenie których zostały powołane.  W Europie, także w Polsce, od lat trwa proces, który krok po kroku otwiera rynek kolejowy dla konkurencji. IV Pakiet Kolejowy, czyli zestaw unijnych regulacji przyjętych w 2016 roku, to prawdziwy zwrot w historii pasażerskich przewozów kolejowych. Dzięki niemu pojęcia takie jak „liberalizacja rynku”, „konkurencja o pasażera” czy „PSC – public service contract” (umowa o świadczenie usług publicznych) powoli stają się codziennością również w Polsce.

Na czym to polega?

• Każda spółka spełniająca wymagania techniczne i organizacyjne może ubiegać się o dostęp do torów w ramach tzw. open access czyli otwartego dostępu.
• Jednocześnie kontrakty PSC – czyli umowy na przewozy publiczne – muszą być przydzielane w sposób otwarty, konkurencyjny i niedyskryminujący w drodze przetargów.

Efekt?

Z jednej strony otwiera się miejsce dla konkurencji, w tym prywatnych polskich i  zagranicznych firm; z drugiej strony – państwo i samorządy nadal mogą zamawiać i wspierać deficytowe połączenia, ale z większym naciskiem na jakość i transparentność dzięki otwartej i konkurencyjnej procedurze.

Kontekst polski:
Polska jest w ciekawym momencie: mamy rosnące zainteresowanie transportem kolejowym –pasażerskie przewozy kolejowe przeżywają w ostatnich latach renesans, otrzymujemy rekordowe fundusze unijne na modernizację kolei: zarówno na tabor, jak i infrastrukturę. Narodowy przewoźnik zwiększa ilość połączeń i inwestuje w nowy tabor, rośnie liczba samorządowych  przewoźników kolejowych, którzy podnoszą jakość świadczonych usług m.in. poprzez wymianę taboru.

Zatem, jak nowi gracze zawalczą o rynek, czy do gry na stałe wejdą nowe podmioty?

Potencjalne skutki liberalizacji to:

• Dla pasażera: więcej możliwości w zakresie oferty przewozowej, często niższe ceny, poprawa jakości.
• Dla rynku pracy: większa konkurencja przewoźników o maszynistów, konduktorów i serwisantów.
• Dla państwa: wyzwanie, jak pogodzić interes gospodarczy (konkurencja) z interesem społecznym (kolej w relacjach mniej opłacalnych).

„Otwarta kolej” to nie tylko tytuł tej strony i bloga, ale realny proces, który obejmie wszystkich – pasażerów, przewoźników, samorządy i państwo. W kolejnych wpisach spróbujemy przyglądać się, jak liberalizacja wygląda w praktyce: jakie niesie szanse, jakie zagrożenia i czego możemy się nauczyć od innych organizatorów w Polsce i z innych krajów.

Stworzone przez CUPT forum wymiany wiedzy: Otwarta kolej – będzie miejscem, gdzie krok po kroku przyjrzymy się, co liberalizacja oznacza dla pasażerów, samorządów i przewoźników. Ale na początek – ciekawi jesteśmy Waszych opinii: Jak powinna wyglądać kolej międzyregionalna w 2030 roku?