facebook twitter youtube linkedin

Aktualności

30.04.2026 | Analizy i raporty

Konkurencyjny przetarg w przewozach – co z taborem?

Konkurencyjny przetarg w przewozach – co z taborem?

20 kwietnia odbyło się kolejne spotkanie Sieci ekspertów i obserwatorów Forum Otwarta Kolej. Tym razem tematem był tabor w kontekście otwierania się rynku kolejowych przewozów pasażerskich. Głównym ekspertem, który przedstawił uwarunkowania prawne i wyniki analiz swojego zespołu, był Maciej Fornalczyk – Prezes Fornalczyk i Wspólnicy sp.j.

IV Pakiet Kolejowy, przyjęty przez Parlament Europejski w 2016 roku, zobowiązał państwa członkowskie do stopniowego otwierania rynku. W Polsce większość województw skorzystała z dostępnych przepisów przejściowych – zawarła nowe umowy bezprzetargowe jeszcze przed wejściem w życie obligatoryjnego wymogu przetargowego, zapewniając swoim przewoźnikom kontrakt do 2030 (lub nawet do 2031 roku w niektórych przypadkach). W efekcie konkurencyjne procedury pozostawały wyjątkiem – dotyczyły dotąd jedynie około 10% całkowitej pracy przewozowej. Obecnie sytuacja ta się zmienia w związku ogłaszaniem kolejnych przetargów w regionach.

W centrum debaty o liberalizacji regionalnych przewozów kolejowych leży kwestia, która pozornie wydaje się techniczna, a w istocie jest fundamentalnie polityczna i ekonomiczna: kto powinien być właścicielem taboru i na jakich zasadach udostępniać go operatorowi wyłonionemu w przetargu?

Ekspert przedstawił pięć odrębnych modeli wypracowanych na podstawie polskiego prawa i praktyki europejskiej. Każdy ma inne konsekwencje dla konkurencyjności przetargu, kosztów organizatora, ryzyka operacyjnego i ochrony dotacji unijnych.

Model 1: Zakup taboru przez Organizatora (ORG)

Organizator (urząd marszałkowski) samodzielnie kupuje tabor – często z dofinansowaniem unijnym – i udostępnia go przewoźnikowi w ramach zawartego kontraktu PSC. Operator korzysta z pociągów na czas trwania umowy, ale tabor pozostaje własnością województwa i wraca do organizatora po jej wygaśnięciu.

To model najczęściej stosowany tam, gdzie samorządy przez lata inwestowały własne środki i fundusze UE w odnawianie floty. Zachodniopomorskie zbudowało w ten sposób własną flotę przez 15 lat i deklaruje, że to właśnie ona będzie „kluczem do przetargu” – żaden przyszły oferent nie musi obawiać się braku pociągów. Podkarpacie poszło tą samą drogą, oddając do dyspozycji zwycięzcy przetargu cały tabor regionalny wraz z nową bazą utrzymaniową.

  • Zalety: niska bariera wejścia dla nowych operatorów, neutralność konkurencyjna, ochrona przed zwrotem dotacji UE.
  • Wady: organizator ponosi całe ryzyko taborowe; ewentualne modyfikacje taboru czy zamówienia uzupełniające wymagają dodatkowych procedur przetargowych.

Model 2: Wynajem taboru przez Organizatora poprzez ROSCO

Organizator nie kupuje taboru bezpośrednio, lecz powołuje (lub korzysta z istniejącej) spółki taborowej typu ROSCO (Rolling Stock Company), która nabywa pociągi i wynajmuje je operatorowi wskazanemu przez organizatora. ROSCO może być: spółką samorządową, spółką mieszaną publiczno-prywatną, prywatną lub podmiotem państwowym.

W standardowym modelu współpracy obowiązek utrzymania i ubezpieczenia taboru spoczywa na przewoźniku. ROSCO zapewnia zatem tabor „gotowy do jazdy”, a codzienne utrzymanie eksploatacyjne, przeglądy i ubezpieczenie pozostają po stronie operatora. Jednocześnie, zgodnie z informacjami przekazanymi podczas spotkań CUPT z producentami, część podmiotów ROSCO deklaruje możliwość świadczenia również usług utrzymaniowych, co wskazuje na stopniowe rozszerzanie zakresu ich działalności.

Model ten jest preferowany przez Komisję Europejską jako optymalny z perspektywy neutralności konkurencyjnej: ROSCO wynajmuje tabor każdemu przyszłemu zwycięzcy przetargu na jednakowych zasadach, eliminując ryzyko „zamrożenia rynku” przez dotychczasowego operatora.

  • Zalety: maksymalna neutralność; tabor dostępny dla każdego oferenta; skala zakupów ROSCO pozwala na niższe ceny jednostkowe.
  • Wady: wymaga powołania nowej instytucji lub rozbudowania istniejącej; koszty finansowania ROSCO przenoszone są na czynsz.

Model 3: Zakup taboru przez Spółkę Organizatora

Organizator powołuje lub wykorzystuje istniejącą spółkę samorządową (np. przewoźnika regionalnego, jak Koleje Śląskie czy Koleje Mazowieckie), która jest właścicielem taboru. Tabor spełnia wymogi organizatora określone w specyfikacji przetargowej, a wszelkie modyfikacje taboru nie obciążają bezpośrednio organizatora.

Kluczowa cecha odróżniająca ten model od modelu 2: spółka organizatora (a nie neutralna ROSCO) jest właścicielem taboru. Rodzi to ryzyko konfliktu interesów, jeśli ta sama spółka samorządowa startuje w przetargu jako operator – lub jeśli de facto jest jedynym możliwym operatorem.

  • Zalety: organizator zachowuje pełną kontrolę nad standardem taboru; uproszczona procedura zmiany specyfikacji.
  • Wady: ryzyko naruszenia zasad konkurencji, jeśli spółka będąca właścicielem taboru i spółka-operator to ten sam podmiot lub spółki powiązane.

Model 4: Organizator przejmuje tabor od przewoźnika samorządowego

Model stosowany w sytuacji przejścia od starego systemu (bezprzetargowego powierzenia) do nowego (przetargowego). Organizator przejmuje tabor od dotychczasowego przewoźnika samorządowego – najczęściej w momencie wygaśnięcia lub rozwiązania umowy PSC – i następnie udostępnia go nowemu operatorowi wyłonionemu w przetargu.

To rozwiązanie istotne z perspektywy polskich realiów na lata 2026–2030. W wielu województwach tabor formalnie należy do Polregio lub spółek samorządowych. Zanim można ogłosić przetarg z taborem „do dyspozycji”, trzeba ten tabor najpierw „odkupić” lub „odzyskać” od dotychczasowego operatora.

  • Zalety: umożliwia sprawne przejście do modelu konkurencyjnego bez konieczności zakupu nowej floty.
  • Wady: złożoność prawna i finansowa przejęcia; spory o wycenę taboru; ryzyko, że dotychczasowy przewoźnik będzie opóźniał przekazanie.

Model 5: Przekształcenie przewoźnika samorządowego w ROSCO

Najbardziej złożony model transformacyjny. Istniejąca spółka samorządowa (np. regionalna spółka kolejowa) zostaje przekształcona ze spółki operatorskiej w spółkę taborową. Przestaje sama realizować usługę PSC, a staje się podmiotem zarządzającym flotą i wynajmującym tabor operatorom wyłanianym w przetargach.

Tego rozwiązania nie wdraża się z dnia na dzień – wymaga głębokiej restrukturyzacji, zmiany statutu, ewentualnie zmiany kadry. Jest jednak atrakcyjne dla województw, które posiadają rozbudowaną spółkę samorządową z dużym parkiem taborowym, ale chcą wprowadzić konkurencję bez ryzyka utraty kontroli nad flotą.

  • Zalety: zachowanie wartości majątkowej (taboru) w rękach publicznych przy jednoczesnym otwarciu rynku operatorskiego.
  • Wady: najtrudniejszy do wdrożenia; ryzyko oporu organizacyjnego i kadrowego; wymaga przemyślanego harmonogramu.
Model Właściciel taboru Odpowiedzialny za utrzymanie Bariera wejścia Ryzyko dla dotacji UE
1. Zakup przez organizatora Organizator (samorząd) Przewoźnik Niska Minimalne
2. Wynajem przez ROSCO ROSCO (spółka taborowa) Przewoźnik Bardzo niska Minimalne
3. Zakup przez spółkę organizatora Spółka samorządowa Przewoźnik Niska Umiarkowane
4. Organizator przejmuje od przewoźnika Organizator (po przejęciu) Przewoźnik Niska Zależne od warunków
5. Przekształcenie w ROSCO ROSCO (d. spółka organizatora) Przewoźnik Bardzo niska Minimalne

Wspólny mianownik wszystkich pięciu modeli: tabor nie powinien pozostawać wyłącznie w rękach operatora. Niezależnie od wybranej ścieżki, neutralny dostęp do floty kolejowej jest warunkiem koniecznym prawdziwej konkurencji w przetargach regionalnych. Co więcej, w ocenie eksperta, przedstawione rozwiązania mogą być z powodzeniem stosowane również na poziomie krajowym – wszędzie tam, gdzie celem jest zwiększenie przejrzystości rynku i wyrównanie szans między podmiotami ubiegającymi się o kontrakty.

Lekcje z Europy: jak to robią inni?

Czechy – model mieszany

  • W Czechach funkcjonuje model oparty na współpracy regionalnej.
  • Samorządy stopniowo budują wspólną pulę taboru.
  • Proces ten jest rozłożony na lata i zakłada sukcesywne zwiększanie zasobów.

Szwecja – model lekki

  • Tabor jest własnością regionalnej spółki AB Transitio.
  • Transitio finansuje zakup pojazdów i udostępnia je operatorom, którzy wygrywają przetargi.
  • Dzięki temu operatorzy nie muszą inwestować we własny tabor, a regiony zachowują kontrolę nad zasobami.

Niemcy – model mieszany

  • Tabor może być własnością operatorów lub być przez nich leasingowany.
  • Organizatorzy przewozów również posiadają część taboru.
  • Istnieje zasada gwarantowanego przekazania taboru od poprzedniego operatora do nowego, co zapewnia ciągłość usług.

Włochy – model masywny

  • Funkcjonuje model, w którym większość taboru jest własnością przewoźników.
  • Przewoźnik może stać się również operatorem infrastrukturalnym, co odróżnia ten rynek od wielu innych w Europie.
  • W domenie publicznej pojawiają się jednak informacje, że regiony zaczynają budować własne pule taborowe, aby zwiększać konkurencyjność postępowań i uniezależniać się od przewoźników posiadających tabor. Dodatkowo Ministerstwo zakupiło nowy tabor dla przewozów dalekobieżnych.

Francja – model bardzo lekki

  • Tabor jest własnością regionów.
  • To region (odpowiednik naszego województwa) udostępnia pojazdy operatorowi, który wygra dane postępowanie.
  • Przewoźnik nie musi więc posiadać własnego taboru – jego rolą jest świadczenie usługi, a nie inwestowanie w środki trwałe.

Hiszpania – model mieszany (w kierunku lekkiego)

  • Działa spółka zależna od podmiotu zasiedziałego, pełniąca funkcję podmiotu taborowego (ROSCO).
  • Spółka ta wynajmuje tabor nowym operatorom, co ułatwia wejście na rynek.
  • Obecnie trwa powolne przejście od modelu masywnego do modelu lekkiego, w którym tabor staje się własnością organizatorów przewozów, a nie przewoźników.

Zakończenie: Czas ucieka

Polska kolej stoi przed momentem przełomowym. Do 2030 roku wygasną umowy obejmujące blisko całość regionalnych oraz dalekobieżnych przewozów pasażerskich. To nie jest odległa perspektywa – budowa puli taborowej, przeprowadzenie przetargu, podpisanie umowy i przygotowanie nowego operatora do wejścia na sieć zajmuje co najmniej 3–4 lata. Według kalendarza decyzje muszą zapaść teraz.

W Polsce debata trwa. Wynik zdecyduje o tym, jak Polacy będą podróżować po kraju przez kolejne lata.

Udostępnij
Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 Komentarze
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów

Analizy i raporty

Belgia, jako kolejny kraj UE wkracza na ścieżkę liberalizacji rynku dotowanych kolejowych przewozów pasażerskich 07.09.2026 | Analizy i raporty
Belgia, jako kolejny kraj UE wkracza na ścieżkę liberalizacji rynku dotowanych kolejowych przewozów pasażerskich

W lipcu br. Rząd federalny Belgii zatwierdził strategię stopniowego przejścia do systemu przetargów konkurencyjnych po wygaśnięciu obecnej umowy o świadczenie usług publicznych zawartej z narodowym przewoźnikiem SNCB w 2032 r. W przypadku Belgii oznacza to pierwszą formalną decyzję polityczną dotyczącą otwarcia rynku po 2032 r.

Więcej arrow
Czego dziś oczekują pasażerowie kolei? Wnioski z najnowszego badania UTK a przyszłość rynku przewozów międzyregionalnych 07.09.2026 | Analizy i raporty
Czego dziś oczekują pasażerowie kolei? Wnioski z najnowszego badania UTK a przyszłość rynku przewozów międzyregionalnych

Urząd Transportu Kolejowego opublikował wyniki kolejnej edycji badania „Jakość usług w sektorze pasażerskich przewozów kolejowych – badanie opinii pasażerów 2025”. Raport pojawia się w wyjątkowo interesującym momencie dla polskiej kolei. Z jednej strony liczba podróżnych osiąga historyczne rekordy, z drugiej coraz częściej dyskutowane są zmiany związane z otwieraniem rynku kolejowego na konkurencję i stopniową liberalizacją przewozów pasażerskich.

Więcej arrow
Nie tylko Deutsche Bahn. Jaki jest bilans 30 lat konkurencji na kolei pasażerskiej w Niemczech? 28.07.2026 | Analizy i raporty
Nie tylko Deutsche Bahn. Jaki jest bilans 30 lat konkurencji na kolei pasażerskiej w Niemczech?

Choć powszechna percepcja niemieckiej kolei wciąż koncentruje się wokół dominującej roli Deutsche Bahn, rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Niemcy pozostają krajem z największą liczbą aktywnych przewoźników kolejowych w Europie – 375. Ewolucja niemieckiego rynku kolejowego ma bardziej ewolucyjny niż rewolucyjny charakter, a proces otwierania rynku trwa tam od trzech dekad.

Więcej arrow
Liberalizacja kolei okiem NGO | Raport ze spotkania Otwarta Kolej 21.07.2026 | Analizy i raporty
Liberalizacja kolei okiem NGO | Raport ze spotkania Otwarta Kolej

Otwarta Kolej i przedstawiciele NGO debatują o przyszłości. Jak liberalizacja kolei zmieni rynek przewozów w Polsce? Poznaj szczegółowy raport analityczny o szansach, barierach taborowych i cyfryzacji, które zadecydują o sukcesie otwarcia torów dla nowych przewoźników.

Więcej arrow

Skontaktuj się z nami!

Jeżeli chcesz poznać więcej informacji na temat Forum, zapraszamy do kontaktu!
przejdź do kontaktuarrow
scroll back to top